NEMIS TILIDA TARJIMA QILIB BO‘LMAYDIGAN SO‘ZLAR VA ULARNING MADANIY MOHIYATI
Keywords:
nemis tili, tarjima qilib bo‘lmaydigan so‘zlar, lingvokulturologiya, milliy mentalitet, madaniyat va til, semantik tahlil, leksik birliklar, tarjima muammolari, madaniy konseptlarAbstract
Har bir til nafaqat muloqot vositasi, balki ma’lum bir xalqning tarixiy xotirasi, hissiy tajribasi va dunyoni idrok etish usulini o‘zida
mujassamlashtirgan murakkab tizimdir. Ayrim so‘zlar mavjudki, ular bir tildan boshqasiga oddiy tarjima yordamida ko‘chirib bo‘lmaydi, chunki bu so‘zlar ortida butun bir madaniy konsept va milliy ruh yashiringan bo‘ladi. Nemis tilida uchraydigan Schadenfreude, Fernweh, Weltschmerz kabi leksik birliklar ana shunday fenomenal so‘zlar sirasiga kiradi. Mazkur so‘zlar nemis jamiyatining ichki kechinmalari, falsafiy qarashlari va ijtimoiy tajribasini til orqali ifodalovchi muhim vositalar hisoblanadi. Ularning ma’nosi lug‘aviy izoh bilan cheklanmay, balki kontekst, tarixiy sharoit va madaniy qadriyatlar bilan chambarchas bog‘liqdir. Shu bois, bunday so‘zlarni boshqa tillarga tarjima qilish jarayonida faqat semantik emas, balki madaniy ma’no yo‘qotilishi ham yuzaga keladi. Ushbu maqolada nemis tilida tarjima qilib bo‘lmaydigan leksik birliklar lingvokulturologik yondashuv asosida tahlil qilinib, ularning milliy mentalitetni shakllantirishdagi o‘rni hamda tarjima jarayonida yuzaga keladigan muammolar yoritiladi. Tadqiqot nemis tilini o‘rganish va o‘qitishda madaniyatlararo kompetensiyani rivojlantirish zarurligini asoslashga qaratilgan.
References
1. Humboldt, W. von. Über die Verschiedenheit des menschlichen Sprachbaues
und ihren Einfluss auf die geistige Entwicklung des Menschengeschlechts. Berlin:
Akademie Verlag, 1999.
2. Wierzbicka, A. Understanding Cultures through Their Key Words. Oxford:
Oxford University Press, 1997.
3. Newmark, P. A Textbook of Translation. London: Prentice Hall, 1988.
4. Baker, M. In Other Words: A Coursebook on Translation. London: Routledge,
2011.
5. Vermeer, H. J. Skopos Theory Explained. Heidelberg: Julius Groos Verlag,
1998.
6. Maslova, V. A. Lingvokulturologiya. Moskva: Akademiya, 2001.
7. Telija, V. N. Lingvokul’turologiya: metodologiya i metody. Moskva: Indrik,
1996.
8. Crystal, D. Language and Culture. Cambridge: Cambridge University Press,
2010.
9. Schäffner, C. Translation and Culture. Clevedon: Multilingual Matters, 2004.
10. Eco, U. Experiences in Translation. Toronto: University of Toronto Press,
2001.
